Hafan » Edrych yn Ôl » Archeoleg

Beth yw Archeoleg?

Gellir diffinio archeoleg fel y broses o 'astudio pobl yn y gorffennol, trwy'r olion y maen nhw'n gadael ar eu hôl'. Fe all yr olion hyn fod yn unrhyw beth, bron - o gladdedigaethau ac arfau i ddarnau o botiau wedi torri, offer cerrig neu amddiffynfeydd o'r ail ryfel byd.

Mae rhai o'r olion hyn, fel y caerau pentir o'r Oes Haearn sydd i'w gweld ar hyd arfordir Penfro, yn sylweddol iawn ac maen nhw'n ffurfio nodweddion tirwedd nodedig iawn, hyd yn oed heddiw. Ar ben arall y raddfa ceir y darnau bach iawn o fflint sydd wedi eu gwasgaru hwnt ac yma. Mae'r rhain yn dangos ble yr oedd pobl o gynhanes yn gwneud eu hoffer ac yn eistedd o amgylch y tân. Mae pob un o'r gwahanol fathau hyn o archeoleg yn cyfrannu at amgylchedd hanesyddol y parc.


Myfyrwyr gweithio ar gloddiad ym Mae West Angle.

Mae'r amgylchedd hanesyddol yn rhan o'r hyn sy'n gwneud Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro yn lle mor arbennig. Fe fu pobl yn byw ac yn gweithio yn y parc ers miloedd o flynyddoedd, a nhw sydd wedi llunio'r ffordd y mae'n edrych heddiw. Mae'n ddyletswydd ar Awdurdod y Parc Cenedlaethol i ofalu am nodweddion arbennig y Parc - gan gynnwys yr archeoleg. Rydyn ni'n anelu at ddeall hanes y Parc, ei warchod a helpu pobl i'w ddeall.

Rydyn ni'n gwneud hyn mewn amrywiaeth o ffyrdd. Mae ein harcheolegydd, Pete Crane, a'n swyddog gwarchod adeiladau, Rob Scourfield, ar gael i gynnig cyngor i bobl sy'n gweithio gyda safleoedd a nodweddion hanesyddol. Rydyn ni'n ceisio annog pobl i fwynhau eu harcheoleg - trwy deithiau themau arbennig sy'n rhan o'r rhaglen o weithgareddau a digwyddiadau, trwy ddigwyddiadau blynyddol fel Wythnos Genedlaethol Archeoleg (fel arfer y drydedd wythnos ym mis Gorffennaf) a thrwy reoli Melin a Chastell Caeriw a Bentref Oes Haearn Castell Henllys. Hefyd, mae gan y Parc Cenedlaethol raglen barhaus o waith sy'n ymchwilio i hanes ac archeoleg y Parc.


Pete Crane yn dadorchuddio’r gorffennol mewn cloddiad yng Nghastell Caeriw.

Nid yw archeoleg y Parc Cenedlaethol yn canolbwyntio ar safleoedd unigol yn unig - mae hefyd yn canolbwyntio ar dirweddau cyfan. Enghraifft dda o hyn yw aber neu foryd y Cleddau ble yr oedd diwydiant galch ffyniannus hyd nes y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Echdynnwyd calchfaen o chwarelau bach ar wynebynnau'r sianelau llanwol, a llwythwyd y garreg ar gychod, a alwyd yn slwpiau. Yna, fe fyddai'r cychod hyn yn cario'r calchfaen i fyny'r arfordir i Ogledd Sir Benfro ble y byddai'n cael ei ddadlwytho a'i losgi mewn odynau i gynhyrchu calch ar gyfer y caeau.

Wrth i chi gerdded trwy aber y Cleddau heddiw, fe allwch chi weld ychydig o olion o'r diwydiant - llwyfan bach, gwastad ble y storiwyd calchfaen yn barod i'w lwytho, llithrffordd neu sianel ddŵr wedi ei gwneud yn syth yn artiffisial. Nid yw un o'r nodweddion hyn yn arbennig o arwyddocaol na diddorol ar ei phen ei hun, ond, gyda'i gilydd maen nhw'n ffurfio tirwedd nodedig sy'n adrodd stori. Straeon fel hyn sy'n ein helpu ni i gasglu darnau gwahanol o orffennol Sir Benfro at ei gilydd.