I’n helpu ni i wneud y wefan hon yn well, mae’r gosodiadau cwcis wedi eu gosod i 'ganiatáu pob cwci'. Os byddwch yn parhau heb newid y gosodiadau hyn, rydych yn cydsynio i hyn ddigwydd – am ragor o wybodaeth ac i newid hyn ar unrhyw adeg, gweler ein polisi preifatrwydd. Preifatrwydd.   

Hafan » Edrych yn Ôl » Archeoleg

Beth yw Archeoleg?

Gellir diffinio archeoleg fel y broses o 'astudio pobl yn y gorffennol, trwy'r olion y maen nhw'n gadael ar eu hôl'. Fe all yr olion hyn fod yn unrhyw beth, bron - o gladdedigaethau ac arfau i ddarnau o botiau wedi torri, offer cerrig neu amddiffynfeydd o'r ail ryfel byd.

Mae rhai o'r olion hyn, fel y caerau pentir o'r Oes Haearn sydd i'w gweld ar hyd arfordir Penfro, yn sylweddol iawn ac maen nhw'n ffurfio nodweddion tirwedd nodedig iawn, hyd yn oed heddiw. Ar ben arall y raddfa ceir y darnau bach iawn o fflint sydd wedi eu gwasgaru hwnt ac yma. Mae'r rhain yn dangos ble yr oedd pobl o gynhanes yn gwneud eu hoffer ac yn eistedd o amgylch y tân. Mae pob un o'r gwahanol fathau hyn o archeoleg yn cyfrannu at amgylchedd hanesyddol y parc.

Mae'r amgylchedd hanesyddol yn rhan o'r hyn sy'n gwneud Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro yn lle mor arbennig. Fe fu pobl yn byw ac yn gweithio yn y parc ers miloedd o flynyddoedd, a nhw sydd wedi llunio'r ffordd y mae'n edrych heddiw. Mae'n ddyletswydd ar Awdurdod y Parc Cenedlaethol i ofalu am nodweddion arbennig y Parc - gan gynnwys yr archeoleg. Rydyn ni'n anelu at ddeall hanes y Parc, ei warchod a helpu pobl i'w ddeall.

Rydyn ni'n gwneud hyn mewn amrywiaeth o ffyrdd. Mae ein harcheolegydd, Pete Crane, a'n swyddog gwarchod adeiladau, Rob Scourfield, ar gael i gynnig cyngor i bobl sy'n gweithio gyda safleoedd a nodweddion hanesyddol. Rydyn ni'n ceisio annog pobl i fwynhau eu harcheoleg - trwy deithiau themau arbennig sy'n rhan o'r rhaglen o weithgareddau a digwyddiadau, trwy ddigwyddiadau blynyddol fel Wythnos Genedlaethol Archeoleg (fel arfer y drydedd wythnos ym mis Gorffennaf) a thrwy reoli Melin a Chastell Cairew a Bryngaer Oes Haearn Castell Henllys. Hefyd, mae gan y Parc Cenedlaethol raglen barhaus o waith sy'n ymchwilio i hanes ac archeoleg y Parc.

Nid yw archeoleg y Parc Cenedlaethol yn canolbwyntio ar safleoedd unigol yn unig - mae hefyd yn canolbwyntio ar dirweddau cyfan. Enghraifft dda o hyn yw aber neu foryd y Cleddau ble yr oedd diwydiant galch ffyniannus hyd nes y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Echdynnwyd calchfaen o chwarelau bach ar wynebynnau'r sianelau llanwol, a llwythwyd y garreg ar gychod, a alwyd yn slwpiau. Yna, fe fyddai'r cychod hyn yn cario'r calchfaen i fyny'r arfordir i Ogledd Sir Benfro ble y byddai'n cael ei ddadlwytho a'i losgi mewn odynau i gynhyrchu calch ar gyfer y caeau.  Wrth i chi gerdded trwy aber y Cleddau heddiw, fe allwch chi weld ychydig o olion o'r diwydiant - llwyfan bach, gwastad ble y storiwyd calchfaen yn barod i'w lwytho, llithrffordd neu sianel ddŵr wedi ei gwneud yn syth yn artiffisial. Nid yw un o'r nodweddion hyn yn arbennig o arwyddocaol na diddorol ar ei phen ei hun, ond, gyda'i gilydd maen nhw'n ffurfio tirwedd nodedig sy'n adrodd stori. Straeon fel hyn sy'n ein helpu ni i gasglu darnau gwahanol o orffennol Sir Benfro at ei gilydd.